Dregið hefur úr fátækt barna en umtalsverður munur er á milli samfélagshópa

Árið 2024 var hlutfall barna sem búa á heimilum undir lágtekjumörkum 12,6%, samanborið við 16,5% árið 2000. Það jafngildir því að um 10.500 börn hafi verið undir lágtekjumörkum árið 2024. Hlutfall barna sem búa við varanlega fátækt hefur einnig lækkað lítillega og var 5,1% árið 2024. Staðan á Íslandi er í meginatriðum sambærileg við stöðuna í Noregi, Finnlandi og Danmörku.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslunni Fátækt barna og staða barnafjölskyldna – samfélagslegur kostnaður vegna fátæktar, skýrsla III, sem unnin var fyrir forsætisráðuneytið og rædd á fundi ríkisstjórnarinnar á föstudag. Skýrslan er hluti rannsóknarverkefnis sem hófst árið 2022 um fátækt og áætlaðan samfélagslegan kostnað vegna hennar. Greiningar skýrslunnar byggjast á skráargögnum Hagstofu Íslands fyrir árin 2000–2024, ásamt gögnum úr Íslensku æskulýðsrannsókninni frá árinu 2025.

Mikill munur er á stöðu barna eftir fjölskyldugerð, uppruna og menntun foreldra. Um 30% barna einstæðra foreldra búa við fátækt, samanborið við um 8% barna sem búa með tveimur foreldrum. Hlutfallið hækkar jafnframt verulega þegar börn eru fjögur eða fleiri á heimili. Menntun foreldra hefur einnig skýr tengsl við barnafátækt. Árið 2023 var fátæktarhlutfallið 31,7% meðal barna þar sem það foreldri sem hafði hærra menntunarstig hafði ekki lokið stúdentsprófi, samanborið við 17,1% ef foreldrið hafði lokið stúdentsprófi og 4,2% ef það hafði lokið framhaldsnámi á háskólastigi.

Þá vekur staða barna af erlendum uppruna sérstaka athygli. Á meðal barna sem fædd eru erlendis og eiga tvo foreldra sem báðir eru af erlendum uppruna hækkaði fátæktarhlutfallið úr 23% árið 2000 í 33,6% árið 2024. Hlutfallið er hæst hjá fjölskyldum sem hafa dvalið í skamman tíma á Íslandi en lækkar verulega með lengri dvalartíma þeirra.